# &plasma; El Kitabı

Sebastian
Kügler
sebas@kde.org
Serdar
Soytetir

    tulliana@gmail.com

Çeviri
2008–2010
Sebastian Kügler
&FDLNotice;
2011-11-22
&kde; 4.8

&plasma;, &kde;'nin görünen en önemli kısmıdır ve masaüstünün çekirdeğidir.

KDE
Plasma
Plasma Programcığı
Gereç
Kapsayıcılar
Masaüstü
Çalıştırıcı
Kicker

## Giriş

&plasma;, &kde; Yazılım Derlemesi 4'ün anahtar teknolojilerini içerir (aynı zamanda &kde;'nin en önemli kısmı olarak bilinir) ve kullanıcılara en çok görünen kısımdır. &plasma; geleneksel masaüstünden farklı olduğundan &plasma; nedir, ne yapar ve işleri nasıl yapar gibi soruları aklınıza getirebilir.

Bu belge en çok sorulan sorulara yanıtlar sağlamayı amaçlamaktadır.

## &plasma; Kullanımı

### &plasma; Gereçleri ve Kapsayıcıları

Plasma'nın özü iki ana bağlamda değerlendirilebilir:

&plasma; Gereçleri

  Masaüstünde kendi minik penceresinde görünen ve çalışan küçük uygulamalardır.

Kapsayıcılar

  &plasma; gereçleri için kapsayıcı olarak çalışan ve masaüstünde bir alanın içeriğini barındıran programcıklardır

Öntanımlı masaüstünde iki ana öge vardır: Panel ve Masaüstünün kendisi. &plasma;'nın inşa mantığına göre bunların ikisi de kapsayıcıdır.

### Panel

Öntanımlı panelde birkaç tane &plasma; gereci bulunur: Sol taraftan başlayarak sayalım, &kickoff; uygulama çalıştırıcı. Bu gereci uygulamaları başlatmak, açılan son dosyaları görmek/açmak, oturumdan çıkış yapmak ve bilgisayarı kapatmak için kullanabilirsiniz. Ayrıca bu gereçte uygulamalarınıza göz atabilmeniz için bir yapı vardır. Tasarımı uygulamaları başlatmak açısından kullanım durumlarına göre en iyi şekilde yapılmıştır. Öntanımlı Yer İmleri sekmesi en çok kullanılan girdileri barındırır. Başlangıçta büyük olasılıkla Uygulamalar sekmesini daha sık kullanacaksınız. Ancak hangi uygulamaları sıklıkla kullandığınızı belirlediğinizde o uygulama girdisinin üzerine &RMB; ile tıklayıp Yer İmlerine Ekle'yi seçerek o uygulamayı Yer İmleri sekmesine ekleyebilirsiniz. Belirlediğiniz uygulamayı Panele ya da masaüstüne de ekleyebilirsiniz ancak Plasma ile ilgili bir değişiklik yapacağınızda masaüstüne &RMB; ile tıklayarak Plasma'nın "Kilidini Açmanız" gerektiğini unutmayın. Eğer geleneksel menü biçimindeki uygulama çalıştırıcıyı tercih ediyorsanız menü düğmesine sağ tıklayarak Klasik Menü Biçimine Geç ögesini seçmelisiniz.

Görev çubuğu paneldeki bir başka gereçtir. Öntanımlı olarak tüm masaüstlerinde açık olan pencerelerin bulunduğu bir alan gösterir. Görev yöneticisine sağ tıklayarak açılan pencereden Sadece geçerli masaüstündeki görevleri göster ögesini seçip sadece geçerli masaüstündeki görevleri göstermesini sağlayabilirsiniz. Görev çubuğundaki ögelerin metin boyutunu &systemsettings; içerisindeki Uygulama Görünümü Yazı Tipleri Görev çubuğu yolunu izleyerek değiştirebilirsiniz. Görev çubuğuna sağ tıklayarak Görev Yöneticisini özelleştirebileceğiniz ayarlara erişebilirsiniz. Görev çubuğu ayarları penceresinin ekran görüntüsü Görev çubuğu ayarları penceresi

Öntanımlı panele ait bir diğer öge de geleneksel uygulamaların ve gereçlerin yerleşmek için kullandığı Sistem Çekmecesidir. Sistem Çekmecesine sağ tıklayarak, bu alanda gösterilecek girdileri seçebileceğiniz, ögelerin görünüp görünmeyeceğini belirleyebileceğiniz ayarlar penceresine ulaşabilirsiniz.

Sistem Çekmecesi ayarları penceresi
Sistem Çekmecesi ayarları penceresi

Genellikle Aygıt Bildirici simgesi sistem çekmecesinde yer alır. Bu gereç bir USB disk taktığınızda, aygıtı &dolphin; ya da ilişkilendirilmiş başka bir uygulama ile birlikte açmanızı sağlayan bir pencere açar.

Aygıt Bildirici, USB flaş diskler, dijital fotoğraf makineleri, harici USB diskler &etc; gibi tak kullan aygıtları yönetmek için kullanılır. Ayrıca optik sürücüye &CD; ya da DVD takıldığında aygıt bildirimi yaparak o aygıt ile ilgili yapılabilecek eylemleri listeler.

Bir harici aygıt taktığınızda ya da bir sürücüye yeni bir ortam taktığınızda Bildirici penceresi kendiliğinden açılır (Bu pencereyi paneldeki simgesine tıklayarak da açabilirsiniz). Fare işaretçisi üzerine gelene kadar açık kalır, gelmezse birkaç saniye sonra kendiliğinden kapanır.

Bildirici penceresi tanıdığı aygıtların listesini gösterir. Fare işaretçisi ile listedeki bir aygıtın üzerine geldiğinizde bu aygıta uygun, yapılabilecek birçok eylem gösterilir.

Aygıt adının etrafındaki gölgeli kutunun herhangi bir yerine tıklamak (eğer varsa bağla ve ayır düğmeleri dışında bir yere) bu girdiyi genişletir ve aygıt için uygun eylemleri gösterir. Aygıta göre değişen bu eylemler Aygıt Bildirici'nin sağ tık menüsünden ya da &systemsettings; içerisindeki Aygıt Eylemleri ve Çıkarılabilir Aygıtlar modüllerinden yapılandırılabilir. Basit bir şekilde fare ya da klavye ile eylem seçilerek çalıştırılabilir.

Ayrıca her girdinin sağ tarafında o aygıtın erişilebilir (ya da bağlı) olup olmadığını gösteren küçük bir simge vardır. Bir aygıtı sadece bağlı olmadığında fiziksel olarak bilgisayarınızdan ayırmak güvenlidir. Bu simgeye tıklamak bağlı olan aygıtı ayırır, bağlı olmayan CD/DVD ortamını çıkarır, aygıt eğer bağlı değilse aygıtı bağlar. Eğer aygıt üzerinde bulunan ve açık olan bir dosya varsa, &eg; büyük bir dosyanın kopyalanması tamamlanmamışsa, bağı kaldırma ve ortamı çıkarma işlemlerinin başarısız olacağını unutmayın. Çoğu zaman biraz bekleyerek yeniden deneyerek bağı kaldırabilirsiniz. Bir bağı kaldırma işlemi başarılı olduğunda Aygıt Bildirici simgesinin üzerinde bir başarı simgesi gösterilir.

Sistem Çekmecesi normal olarak &klipper;, &kmix; &etc; gibi ögeler barındırır.

Sistem Çekmecesi'ndeki bazı öntanımlı girdiler çubuk üzerindeki alandan yer kazanmak için gizlenmiştir. Bu girdileri göstermek için küçük beyaz üçgen şeklindeki simgeye tıklayarak &LMB; ile gereci çalıştırabilir veya &RMB; ile ayarlar penceresini açabilirsiniz.

En sağdaki &plasma; gereci Dijital Saat uygulamasıdır. Bu saat, zamanı farklı zaman dilimlerinde gösterebilir, saatin boyutları da ayarlanabilir. Saatin yazı tipi etrafındaki kapsayıcıya göre (burada kapsayıcı öge panel) ayarlanır. Eğer tarihin de gösterilmesini isterseniz, tarih &systemsettings; içerisindeki Yazı Tipi penceresindeki Küçük yazı tipi ayarına göre gösterilir. Saat de geri kalan alanın tümünü alır. Ayrıca alana sığacak şekilde hangi bilgilerin gösterileceğini seçebilirsiniz. Eğer daha fazla bilginin gösterilmesini istiyorsanız panelin boyutlarını bütüyün ya da saati serbest bir şekilde boyutlandırabileceğiniz masaüstüne koyun.

Panelinizdeki seçimlik ögelerden biri Sayfalayıcıdır. Sayfalayıcı sanal masaüstleri arasında geçiş yapmanızı sağlar. Eğer Sayfalayıcı düzenini Satır sayısı seçeneğinden değiştirirseniz, bu değişiklik &kwin;'in Masaüstü Izgarası efektinin düzenini ve canlandırmalarını da etkiler. Daha geniş sayfalayıcılar Pencere simgelerini göster seçeneği için kullanışlıdır.

### Panel Araç Kutuları

Eğer masaüstünüzün kilidi açık ise (bu işlemi masaüstünüze sağ tıklayarak veya hiçbir uygulamaya odaklanılmamışken &Alt;D, L kısayolunu kullanarak yapabilirsiniz) panelinizin sağ alt köşesinde küçük bir &plasma; simgesi (bu genellikle “kabuk” olarak isimlendirilir) gösterilir. Bu kabuğa tıkladığınızda panel denetimleri gösterilir.

Panel Ayarları
Panel Ayarları

Panel denetleyicisi panelinizi yeniden konumlandırmanızı, yeniden boyutlandırmanızı ve sağa, sola yaslamanızı sağlar. &plasma; gereçleri üzerinde bulundukları panele göre kendilerini otomatik olarak yeniden boyutlandırırlar. &plasma; gereçleri boyutlandırma konusunda temel bilgileri içerisinde bulundukları kapsayıcıdan alırlar. Gereçler ne kadar alana gereksinim duyduklarını kapsayıcıya bildirirler. Sonunda kapsayıcı gereçlere mümkün olan boyutu verir ve gereçler de buna uyar.

### Gereç Eklemek

Masaüstü kilidini açtığınızda panele ve masaüstüne &plasma; gereçleri ekleyip kaldırabilirsiniz. &plasma; gereçlerini basit bir şekilde sürükleyerek istediğiniz yere ekleyebilirsiniz. Bir gerecin üzerine Sağ tıklayarak o gereci kaldırabilirsiniz. Gereç Ekle Gereç Ekle Yeni Gereçler Al düğmesi daha önce indirdiğiniz gereçleri eklemenizi, yeni &plasma; gereçleri ve google gereçleri indirmenizi sağlar. Şu anda bu özellik doğal &plasmagik; paketlerini ve bazı &Mac; OS X kontrol paneli gereçlerini desteklemektedir. Bu yolu kullanarak indirdiğiniz gereçlere daha önceden kurulu olan gereçler gibi erişebilirsiniz.

### Masaüstü

Masaüstü aslında gereçler için boyut sınırlaması yapmayan bir başka kapsayıcıdır. Masaüstündeki gereçler serbest bir şekilde taşınabilir ve yeniden boyutlandırılabilir. Kilidi açık durumdaki bir masaüstünde &plasma; gereçlerinin üzerine fare işaretçisi ile geldiğinizde bir çerçeve gösterilir. Gereçlerin bu şekilde yönetilmesi yeniden boyutlandırmaya, yeniden konumlandırmaya ve panelde ise sağa ya da sola yaslamaya izin verir. Ayrıca &plasma; gereçlerini masaüstünde taşımanızı sağlar. Çerçevenin köşelerindeki düğmeler, yeniden boyutlandır, döndür, yapılandır ve gereci kaldır düğmeleridir. Bir &plasma; gereci döndürüldüğünde bu gereç saatin tam 12'yi gösterdiği yönde manyetikmiş gibi davranır ki bu davranış da döndürülmeden önceki yöne kolayca dönmenizi sağlar. Öntanımlı olarak bir çok gereç yeniden boyutlandırılırken en-boy oranını korur. Eğer bir gereci serbest bir şekilde yeniden boyutlandırmak istiyorsanız bu işlem sırasında &Ctrl; tuşunu basılı tutun.

Masaüstüne sağ tıklamak size duvar kağıdını, kullanılan düzeni ve fare eylemlerini değiştirme olanağı sağlar. Ayrıca &knewstuff; ile yeni duvar kağıtları indirmenize izin verir.

Masaüstü Ayarları
Masaüstü Ayarları

&plasma; temasını değiştirmek ya da &knewstuff; kullanarak yeni temalar almak için &systemsettings; içerisindeki Çalışma Alanı Görünümü Masaüstü Teması yolunu izlemelisiniz.

Açık uygulamalar varken masaüstünizdeki &plasma; gereçlerini görmeniz zorlaşır. Bu durumda Kontrol Paneli tıpkı geleneksel masaüstünde kullandığınız Masaüstünü göster düğmesi gibi &plasma; gereçlerini önünüze getirir.

### &krunner;

&krunner; becerikli bir minik komut satırıdır. Uygulamaları başlatmak, wen sayfalarını açmak, yer imlerine erişmek, masaüstü araması yapmak, basit eşitlikleri hesaplamak ve daha birçok amaç için kullanılabilir. &Alt;F2 klavye kısayolu ile &krunner; panceresini açabilirsiniz. Pencere açıldıktan sonra yazmaya başladığınızda iki karakterden sonra &krunner; eşleşmeleri aramaya başlar. Ayrıca ayarlar pencersini açarak eklentiler tarafından sağlanan &krunner; işlevleri hakkında bilgi alabilirsiniz. Eşleşmeler arasında gezinmek için sekme tuşunu ya da ok tuşlarını kullanabilirsiniz.

Eğer sisteminizde neler olduğunu görmek istiyorsanız Sistem Etkinliklerini Göster düğmesine tıklayarak hızlı bir şekilde pencerelerin ve süreçlerin listesine erişebilirsiniz. Açılan bu pencereden süreçlerin ve pencerelerin çıktılarını sağlanan seçenekler ile izleyebilir ve süreçleri sonlandırabilirsiniz.

### Etkinlikler

Masaüstü araç kutusuna sağ üst köşedeki düğme ile erişebilirsiniz. Bu düğme masaüstünüzde kullandığınız etkinlikleri gösterir. &plasma; birden fazla etkinlik oluşturmanıza izin verir. Etkinlik kavramı temelde bir masaüstünde birden fazla masaüstü kapsayıcısının birden fazla &plasma; gerecini barındırmasıdır. Etkinlikler çubuğunu görüntülediğinizde önceden tanımlanmış etkinliklerden birini seçebilirsiniz ya da Etkinlik Oluştur seçeneği ile zevkinize göre yapılandırarak yeni bir etkinlik oluşturabilirsiniz. &plasma;'nın etkinlikleri ve &kwin;'in masaüstü ızgarası aslında aynıdır ancak köken itibariyle farklıdır. Sanal masaüstleri pencereleri gruplandırıp düzenlerken &plasma;'nın etkinlikleri &plasma; gereçlerini gruplandırır ve düzenler. Bu yolla etkinlikler arasında geçiş yapabilir ve erişmek istediğiniz görevleri destekleyen &plasma; gereçlerine ulaşabilirsiniz. Karikatürlerle, bulmacalarla ve diğer &plasma; gereçleri ile bir Boş zaman etkinliği ya da RSS beslemeleri, hesap makinesi ve takvim ile bir İş etkinliği oluşturabilirsiniz.

Bir etkinliği silmek için Etkinlikler çubuğundaki (bu çubuğu açmak için &Alt;D tuşlarına, ardından &Alt;A tuşların basın) Etkinliği Durdur düğmesine, kırmızı 'X''e basıp (ya da &Alt;D ardından &Alt;R tuşların basın) silme işlemini onaylayın.

### Kısayollar

&plasma; işlevlerinin birçoğuna klavye kısayolları ile de erişilebilir. Çeşitli tuşlara birlikte ardarda basılarak bu işlevlere erişilebilir, örneğin &Alt;D, A dizilimi; &Alt; ve Dtuşuna basılıyken, A tuşuna basıp bırakın demektir.

Öntanımlı olarak şu kısayollar kullanılır:

&Alt;D, A

  Gereç Ekle

&Alt;D, R

  Gereci Kaldır

&Alt;D, L

  Gereçleri Kilitle/Gereçlerin Kilidini Aç

&Alt;D, N

  Sonraki Gereç

&Alt;D, P

  Önceki Gereç

&Alt;D, S

  Gereç ayarları

&Alt;D, &Alt;A

  Etkinlikler

&Alt;D, &Alt;R

  Bu Etkinliği Kaldır

&Alt;D, &Alt;S

  Etkinlik Ayarları

Meta&Tab;

  Sonraki Etkinlik

Meta&Shift;&Tab;

  Önceki Etkinlik

&Ctrl;F12

  Kontrol Panelini Göster

&Alt;D, T

  İlişkilendirilmiş Uygulamayı Çalıştır

Kısayolları değiştirmek için &LMB; ile masaüstündeki Araç kutusuna (genellikle bu kabuk masaüstünün sağ üst tarafındadır) tıklayın ve Kısayol Ayarları'nı seçin.

## Yazarlar ve Lisans

&plasma;

Uygulamanın telif hakları 2008 &Aaron.J.Seigo; &Aaron.J.Seigo.mail;

Belgelendirmenin Telif Hakları © 2008–2010 Sebastian Kügler sebas@kde.org

Çeviren Serdar Soytetir tulliana@gmail.com

&underFDL;

&documentation.index;